سهام عدالت چیست؟

سهام عدالت سبدی از سهام دولتی است که با هدف کمک به اقشار کم‌درآمد، توزیع متعادل ثروت و تسریع خصوصی‌سازی واگذار شد. این طرح از سال 1385 آغاز شد و ابتدا گروه‌هایی مانند افراد تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی و رزمندگان بیکار فاقد شغل را دربر می‌گرفت.

شکل‌گیری سهام عدالت

پیش از اجرای این طرح، روند خصوصی‌سازی با سرعت کمتری انجام می‌شد. پس از شکل‌گیری تفسیر جدیدی از اصل 44 قانون اساسی در سال 1385، دولت امکان واگذاری سهام کارخانه‌ها و بنگاه‌های بزرگ دولتی به بخش خصوصی و تعاونی را پیدا کرد.

برای آغاز فرآیند، افراد مشمول مشخص شدند و شش دهک جمعیتی کشور از پایین‌ترین درآمد به بالا، در حدود 42 میلیون نفر، تعیین شدند. سپس شرکت‌های تعاونی عدالت شهرستانی و شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی تشکیل شدند.

در مرحله نخست، سهام به برخی افراد تحت پوشش کمیته امداد، سازمان بهزیستی و رزمندگان بیکار فاقد شغل اختصاص یافت. ارزش برگه‌های سهام در ابتدا 500 هزار تومان بود و بعد به یک میلیون تومان افزایش یافت.

مشمولان سهام عدالت

اولویت تخصیص این طرح با روستانشینان و عشایر بود. اجرای طرح با تخفیف پنجاه درصدی و دوره بازپرداخت 10 ساله ناشی از سود سهام انجام شد و شناسایی افراد مشمول تا پایان سال 1393 ادامه یافت.

تعداد افراد شناسایی‌شده به 49 میلیون و 132 هزار و 251 نفر رسید. با این حال، بخشی از اقشار کم‌درآمد در این طرح قرار نگرفتند. طرحی درباره جاماندگان در مجلس در دست بررسی اعلام شده بود، اما طبق متن، اجرایی نشده است.

ثبت نام سهام عدالت

ثبت نام سهام عدالت در سال 1385 انجام شد و این فرآیند مدتی ادامه داشت. در سال‌های گذشته، ثبت نام مستقیم و خرید این اوراق از سوی دولت انجام نشده و اوراق سهام عدالت تنها یک بار ارائه شده است.

بر اساس متن، در حال حاضر فرد جدیدی نمی‌تواند سهامدار سهام عدالت باشد و این سهام متعلق به افرادی است که در فاصله سال‌های 1385 تا 1388 برای دریافت آن اقدام کرده‌اند.

روش‌های آزادسازی سهام

آزادسازی سهام عدالت به دو روش مستقیم و غیرمستقیم انجام می‌شود. در روش مستقیم، فرد اختیار تصمیم‌گیری درباره سهام خود را دارد و سهام در بازار فرابورس ارائه می‌شود.

برای روش مستقیم، ثبت نام در یکی از کارگزاری‌های دارای مجوز دولت و دریافت کد بورسی لازم دانسته شده است. دریافت کد بورسی نیز از طریق سامانه سجام انجام می‌شود.

در روش غیرمستقیم، فرد سهام خود را نگه می‌دارد و سود سهام را مانند گذشته دریافت می‌کند. در این روش، سهام به کارگروه‌های استانی عدالت ارائه می‌شود و در این کارگروه‌ها برای سرمایه‌گذاری و کسب سود اقدام می‌شود.

راه‌های فروش سهام عدالت

در متن، چهار روش برای فروش سهام عدالت بیان شده است:

• فروش از طریق بانک‌ها
• فروش از طریق کارگزاری غیربانکی
• فروش از طریق سامانه سهام عدالت
• فروش با کارت اعتباری بانکی

آن دسته از سهامدارانی که آزادسازی سهام خود را در سامانه ثبت کرده‌اند، پس از ثبت نام در سامانه سجام، احراز هویت شده و کد بورسی دریافت می‌کنند. سپس درخواست فروش سهم را در سامانه یا کارگزاری ثبت می‌کنند.

در متن آمده است که درخواست‌های فروش به صورت یکجا انجام می‌شد و اختلاف میان ارزش سهام و مبلغ دریافتی برخی سهامداران، به تعلل در فروش و پرداخت منابع حاصله و ریزش بورس نسبت داده شده است.

سهام عدالت متوفی

برای بررسی وجود سهام عدالت متعلق به فرد متوفی، طبق متن می‌توان به سامانه سهام عدالت مراجعه و با ورود اطلاعات هویتی وی، اطلاعات مربوط به سهام را دریافت کرد.

در صورت وجود سهام، وراث می‌توانند به دفاتر منتخب پیشخوان خدمات الکترونیک دولت مراجعه و مدارک لازم را برای تقسیم سهام ارائه کنند. در این شیوه، امضای تمامی وراث لازم دانسته شده است.

مدارک اعلام‌شده برای مراجعه به دفتر پیشخوان دولت عبارت‌اند از:

• اصل کارت ملی وراث قانونی متوفی
• اصل گواهی حصر وراثت متوفی
• کد ملی و تاریخ تولد متوفی
• شماره شبای بانکی وراث
• نشانی و کد پستی محل اقامت یکی از وراث

همچنین در متن آمده است که وراث می‌توانند با مراجعه به دفاتر قضایی، درخواست تقسیم سهام میان وراث را طبق قانون مطرح کنند. اگر یکی از وراث بخواهد سهم خود را به شخصی خارج از دایره سهامداران واگذار کند، تنها درباره سهم خود اختیار دارد.

در صورتی که همه وراث درباره انتقال سهام به شخص ثالث توافق داشته باشند، حضور و امضای همه آن‌ها یا نماینده قانونی دارای وکالت در این زمینه الزامی اعلام شده است.

جمع‌بندی

سهام عدالت از سال 1385 با هدف حمایت از اقشار کم‌درآمد، توزیع متعادل ثروت و تسریع خصوصی‌سازی اجرا شد. این طرح ابتدا گروه‌های مشخصی را دربرگرفت و ارزش برگه‌های آن از 500 هزار تومان به یک میلیون تومان افزایش یافت. آزادسازی سهام به روش مستقیم و غیرمستقیم انجام شده و برای سهام متوفی نیز فرآیند مراجعه و ارائه مدارک برای تقسیم میان وراث در متن تشریح شده است.