اظهارنامه مالیاتی چیست؟

اظهارنامه مالیاتی یک کارنامه مالی است که اشخاص حقیقی و حقوقی مشمول مالیات، سالانه آن را برای محاسبه مالیات به سازمان امور مالیاتی تقدیم می‌کنند. این کارنامه می‌تواند به صورت خوداظهاری توسط مؤدی تکمیل شود یا اطلاعات اولیه آن در چارچوب سامانه‌های مالیاتی در اختیار مودی قرار گیرد.

در حال حاضر، با راه‌اندازی سامانه الکترونیکی مالیاتی، این فرآیند به صورت متمرکز انجام می‌شود. مشمولین مالیات باید از طریق این سامانه اظهارنامه مالیاتی خود را ثبت و ارسال کنند. پس از بررسی اظهارنامه توسط سازمان امور مالیاتی، مبلغ مالیات مشخص شده و مؤدی موظف به پرداخت آن خواهد بود.

اگر مودی سود، زیان، هزینه‌ها، استهلاک و سایر اطلاعات مالی خود را اعلام نکند، مبلغ مالیات توسط ممیزین اداره مالیات تعیین می‌شود. از آن‌جا که هر شخص حقیقی یا حقوقی به وضعیت مالی خود آگاه‌تر است، تنظیم و ارسال اظهارنامه در موعد مقرر همواره انتخاب منطقی‌تر و کم‌ریسک‌تری است.

چه افرادی موظف به ارائه اظهارنامه مالیاتی هستند؟

• کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که در کشور فعالیت می‌کنند و معاف از مالیات نیستند.
• کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی ایرانی که خارج از کشور فعالیت می‌کنند.
• کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که خارج از کشور اقامت دارند اما درآمد آن‌ها از داخل ایران است.
• کلیه اتباع غیر ایرانی، اعم از حقیقی و حقوقی، که در ایران درآمد دارند و مشمول مالیات هستند.

چه افرادی موظف به ارائه اظهارنامه مالیاتی نیستند؟

• شهرداری‌ها و سازمان‌های زیرمجموعه در ۳۱ استان کشور.
• کلیه سازمان‌ها و نهادهایی که از بودجه عمومی دولت استفاده می‌کنند.
• کلیه مؤسسات و وزارت‌خانه‌ها.
• کارگرها، صیادها، عشایر، دانشجوها و شرکت‌های تعاونی دانش‌آموزی.

انواع اظهارنامه مالیاتی جهت اعلام درآمد

• اظهارنامه مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی موضوع ماده ۱۱۰ قانون مالیات‌های مستقیم
• اظهارنامه مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی گروه اول ماده ۹۵ ق.م.م.
• اظهارنامه مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی گروه دوم ماده ۹۵ ق.م.م.
• اظهارنامه مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی گروه سوم ماده ۹۵ ق.م.م.
• اظهارنامه مالیات بر درآمد املاک ویژه اشخاص حقیقی دارای درآمد املاک، مستند به مواد ۵۷ و ۸۰
• اظهارنامه مالیاتی انحلال شرکت طبق مواد ۱۱۴ و ۱۱۶ ق.م.م.

زمان ارسال و تسلیم اظهارنامه مالیاتی چه موقع است؟

بر اساس رویه سنوات گذشته، مهلت ثبت اظهارنامه مالیاتی برای اشخاص حقیقی معمولاً تا ۳۱ خرداد سال بعد و برای اشخاص حقوقی حداکثر تا ۴ ماه پس از پایان سال مالی در نظر گرفته می‌شود. البته امکان تمدید این مهلت‌ها وجود دارد.

در قانون مالیات‌های مستقیم، سال مالیاتی از فروردین هر سال آغاز و در اسفند به پایان می‌رسد. اما در برخی شرکت‌ها، سال مالیِ مندرج در اساسنامه با سال مالیاتی منطبق نیست. در این حالت، سال مالی شرکت ملاک محاسبه مالیات و ارائه اظهارنامه خواهد بود و اشخاص حقوقی باید ظرف مدت چهار ماه از پایان سال مالی خود، برای تنظیم و ارسال اظهارنامه اقدام کنند.

توجه: حتی اگر شخص حقیقی یا حقوقی هیچ‌گونه فعالیت مالی نداشته باشد، باز هم ارسال اظهارنامه مالیاتی الزامی است. در این حالت، اظهارنامه باید به صورت سفید همراه با سایر مدارک ارائه شود تا مؤدی مشمول جریمه نشود.

مدارک لازم برای ثبت اظهارنامه مالیاتی

• شماره ثبت دفاتر قانونی و کد رهگیری
• رونوشت کارت ملی و شناسنامه اعضای هیات مدیره و صاحبان امضای اسناد تعهدآور
• گواهی ترازنامه اشخاص حقیقی یا حقوقی
• صورت سود و زیان اشخاصی که مکلف به تنظیم اظهارنامه عملکرد هستند
• مبلغ درآمد و فروش داخل یا خارج از کشور
• صورت بهای تمام‌شده کالاهای تولیدشده یا خدمات ارائه‌شده که به فروش رفته‌اند
• کلیه قراردادهای شرکت یا موسسه با اشخاص حقیقی یا حقوقی خصوصی یا دولتی
• گواهی‌های گردش حساب مهرشده با مهر شعبه شرکت یا مؤسسه
• مانده سود و زیان دوره قبل و گردش حساب تعدیلات سنواتی
• سند مالیات‌های پرداخت‌شده مورد تایید سازمان امور مالیاتی برای کسر مالیات
• گواهی حساب‌های سال‌های قبل مودی مالیاتی برای بررسی ممیز
• کارت بازرگانی در صورت وجود
• کد کاربری، رمز عبور و کد رهگیری پیش‌ثبت‌نام برای ارسال اظهارنامه الکترونیکی
• سایر اسناد مورد نیاز به تشخیص اداره دارایی، مانند پرداختی‌های بیمه

جدول‌های موجود در سامانه مالیاتی

برای تکمیل اظهارنامه، اطلاعات شما در جدول‌های مختلف سامانه ثبت می‌شود. مهم‌ترین این جدول‌ها عبارت‌اند از:

مراحل ثبت نام اظهارنامه مالیاتی و تسلیم آن

در گذشته، مودیان باید اظهارنامه‌های کاغذی را از مراجع مربوطه دریافت و پس از تکمیل، به اداره مالیات ارسال می‌کردند. اما اکنون این فرآیند از طریق سامانه‌های الکترونیکی سازمان امور مالیاتی انجام می‌شود.

اطلاعات لازم برای تکمیل اظهارنامه مالیاتی

ورود صحیح اطلاعات برای تهیه اظهارنامه اهمیت بسیار بالایی دارد. اطلاعات اصلی مورد نیاز شامل موارد زیر است:

• کد کاربری و رمز عبور محرمانه ارسال‌شده از اداره دارایی
• اطلاعات هویتی صاحبان امضا طبق اساسنامه
• اطلاعات حسابداری
• اطلاعات سود و زیان
• اطلاعات ترازنامه شرکت
• رفع مغایرت اختلاف ترازنامه در صورت وجود
• درج اقلام معاف از پرداخت مالیات
• بررسی و تطبیق مبلغ درآمد با اظهارنامه ارزش افزوده و گزارش فصلی
• ارسال اظهارنامه و دریافت کد رهگیری

عدم تنظیم و ارسال اظهارنامه مالیاتی چه عواقبی دارد؟

پرداخت مالیات به دو شکل انجام می‌شود:

• خوداظهاری: مؤدی شخصاً سود، زیان و اطلاعات مالی خود را اعلام می‌کند و ممیزین مالیاتی بر همان اساس مالیات را محاسبه می‌کنند.
• علی‌الرأس: اگر مودی اظهارنامه تنظیم نکند یا اظهارنامه او پذیرفته نشود، بازرسان اداره مالیات رأساً اسناد و مدارک شرکت را بررسی کرده و مالیات را تعیین می‌کنند.

حالت دوم معمولاً به نفع مودی نیست، زیرا در اغلب موارد مالیات بیشتری برای او تعیین می‌شود. همچنین اگر اظهارنامه در پایان سال مالیاتی یا حداکثر چهار ماه پس از پایان سال مالی ارسال نشود، مؤدی ممکن است تا ۳۰٪ مبلغ مالیات پرداخت‌نشده مشمول جریمه غیرقابل بخشش شود.

علاوه بر این، برخورداری از برخی معافیت‌های مالیاتی نیز منوط به ارائه اظهارنامه در موعد مقرر است. مؤدیانی که سه سال متوالی اظهارنامه خود را کامل و به‌موقع ارسال کنند، می‌توانند از ۵٪ پاداش خوش‌حسابی بهره‌مند شوند.

نکات مهم ثبت نام اظهارنامه مالیاتی و تسلیم آن

• اطلاعات حساب‌های بانکی مودی باید دقیق و مستند وارد شود.
• در صورت مغایرت، اطلاعات بانکی از مسیرهای رسمی و بانکی قابل راستی‌آزمایی است.
• ورود اطلاعات هویتی مدیرعامل قانونی شرکت در سال مالیاتی مربوطه الزامی است.
• اطلاعات صاحبان حق امضا باید مطابق آخرین تغییرات اساسنامه ثبت شود.
• اگر موسسات حسابرسی اظهارنامه را تنظیم می‌کنند، اطلاعات آن‌ها نیز باید درج شود.
• اگر تراز مالی پایان دوره وارد نشده باشد، امکان ارسال اطلاعات وجود نخواهد داشت.
• اختلاف تراز دارایی‌ها و بدهی‌ها باید صفر باشد.
• برای ارسال بدون امضای الکترونیک، نام کاربری و کد رهگیری پیش ثبت نام لازم است.
• برای ارسال با امضای الکترونیک، توکن به رایانه متصل و کد امنیتی وارد می‌شود.

نقش دفاتر قانونی در تسلیم اظهارنامه مالیاتی چیست؟

مودیان حقیقی و حقوقی بهتر است با نحوه کار دفاتر قانونی آشنا باشند، زیرا مالیات تا حد زیادی بر پایه همین دفاتر و مستندات مالی بررسی می‌شود. مهم‌ترین دفاتر قانونی عبارت‌اند از:

سوالات متداول